سخن روز

دیوار بلند مدرسه، برای کودکان فقیر کوتاه نشد

كفش نو و براقش را كه عكس «مرد عنكبوتي» دارد به پسر همسايه نشان مي دهد، حداقل 30 هزار تومان قيمت دارد، پسر همسايه هم كوله پشتي مدرسه با مارك «آديداس» را نشان مي دهد و مي گويد پدرم با آنكه حراج بوده، بابتش 48 هزار تومان پول پرداخت كرده است!

مي گويند، تو از جنس آنها نيستي؛ با اين حال وقتي شب گذشته آخرين بسته ي آدامس و بيسكويت ها را با هزار التماس فروختي، شام خورده و نخورده كنار برادرت از خواب بيهوش شدي؛ حتي فرصت نداشتي نگاهي به تقويم بياندازي؛ شايد اگر مي دانستي امروز اول مهر است، براي فردا، كيسه بساطت را پر از خودكار و مدادمي كردي تا بتواني همه را اطراف مدارس بفروشي.... وقتي هنوز كلاس اولي نشده بودي و از روي اجبار ، دست فروشي مي كردي قيمت اسكناس ها را از رنگشان تشخيص مي دادي؛ و سكه ها را از بزرگي و كوچكي شان؛ گاهي هم سرت كلاه مي رفت و بابت يك بسته بيسكويت كمترين پول را مي گرفتي! آنوقت بود كه شب با حساب و كتاب نا مادري و غرو لندهايش، از ترس، مو به تنت راست مي شد....! امروز كه تمام حواست به پيدا كردن مشتري براي بيسكوئيت هايت بود، به طور اتفاقي از صداي بلند راديوي يكي از ماشين ها كه پشت چراغ قرمز منتظر بود، گوش هايت تيز شد و فهميدي كه زنگ مدرسه امروز براي خيلي از همسن و سالانت به صدا درآمده، ((امروز اول مهر است))گوشه اي از خيابان، بهت زده، نشستي و ياد اولين و آخرين كيف مدرسه ات افتادي كه حالا گوشه ي انباري خاك مي خورد؛ اضطراب خرج خانه و مريضي برادر معلولت تلنگر محكمي شد تا ديگر ياد خاطرات نكني و جعبه هاي بيسكوئيت را تا ظهر بفروشي!  احمد فقط تا دوم دبستان درس خوانده، در يكي از مجتمع هاي تجاري مشهد در مغازه بستني فروشي كار مي كند، با اينكه قدش به داخل يخچال و ظرف بستني نمي رسد اما چهارپايه كوچكي زير پايش مي گذارد و به سختي پياله را درون محتويات بستني هاي شكلاتي و ميوه اي مي كند.
از ساعت 9 صبح تا 6 شب در مغازه كار مي كند؛ و هر سه هفته، يك بار هفت هزار تومان دستمزد مي گيرد. احمد سرش را به يخچال تكيه مي دهد و با اينكه مي داند اول مهر است، با افتخار مي گويد: مادرم با همان پول ماهيانه براي شام و ناهار مواد غذايي مي خرد؛ خدا را شكر، كارم را دوست دارم.

شيپوري براي انعكاس يك سويه ي اخبار. ايلنا از اول مهر گزارش مي دهد؛ اخبار روز اول مهر و پيشواز براي اين ايام زياد است، روز كلاس اولي ها يا روزي ديگر براي آ‎غاز يك سال تحصيلي جديد . مسئولان آموزش و پرورش امروز و فردا مي روند تا زنگ هاي مدارس را به صورت نمادين به صدا در آورند، كارشناسان هم اين روزها به دنبال خريد كيف و كفش و روپوش هشدارهايي داده اند؛ «كيف مناسب بخريد و به فكر ستون فقرات كودكانتان باشيد، براي زنگ تفريح به كودكانتان ميوه بدهيد و ...» اما اخباري از كودكان محروم مانده از تحصيل و آنها كه كمرشان زير بار مسئوليت خرد شده ، در وعده هاي غذايي شان خبري از ميوه نيست و روزي شان از مخازن زباله تامين مي شود و... وجود ندارد. نگاهي به سايت هاي خبري، اخبار جرايد و روزنامه ها بياندازيد، آرشيو اخبار را نگاه كنيد، حتي اشاره اي هم به كودكان محروم مانده از تحصيل نشده و تمام اخبار، گزارش ها، مصاحبه ها، يادداشت ها و .... به كودكاني اختصاص داشته كه امسال به مدرسه مي روند و از حق تحصيل برخوردارند. شايد مباحث مربوط به هدفمند كردن يارانه ها و اطلاع رساني پيرامون اين قانون، آغاز سال تحصيلي جديد و مسايل مربوط به ثبت نام دانش آموزان جزو اولين و داغ ترين سوژه هاي خبري يك يا دو ماه اخير بوده و جاي خالي اطلاع رساني پيرامون كودكان كار كه امسال به دليل فقر و مشكلات خانوادگي امكان ورود به مدرسه نداشتند و كودكاني كه امسال از تحصيل محروم بودند و به وضوح مشاهده مي شود. با وجود خلاء آمار مربوط به كودكاني كه از رفتن به مقطع راهنمايي يا دبيرستان بازماندند و يا چند كلاس بيشتر درس نخوانده اند، گويا در تمام خبرهاي اين ايام، شيپوري به دست گرفته شده تا يك طرفه و با چشم بسته در مورد يك روي سكه ي كودكان مدرسه اي و ايام مهر اطلاع رساني شود.

كودكان نونوار در برابر محروم ماندگان از تحصيل . به راستي روي ديگر سكه به چشم چه كسي آمده؟ كدام مسئول با ديدن اخبار و تصاوير مربوط به محصلان و دانش آموزان دلش به حال محرومان از تحصيل، دختران ناگزير به ترك تحصيل و .... سوخته و به حالشان غبطه خورده؟ عده اي بهتر و گران قيمت ترين كيف مدرسه را براي كودكانشان مي خرند، عده اي با دوستشان بر سر خريد آخرين كيف و كفش مارك دار رقابت مي كنند، دسته اي ديگر براي خريد كيف، جامدادي و لوازم التحريري كه نقش و نگار معروف و محبوب ترين شخصيت عروسكي را داشته باشد سر و دست مي شكند.... افرادي هم يا به وسايل سال قبل تكيه مي كنند ويا به سراغ ارزان قيمت ترين ابزار مي روند.... بازار خريد داغ است. اما دسته ديگر حتي امكان فكر كردن به مدرسه و كلاس درس را هم ندارند... يا سر چهارراه ها دستفروشي مي كنند و يا در تنگ و تاريك ترين كارگاه زيرزميني چال مي كنند.... دختراني پاي دار قالي مي نشينند و يا در همان سن كودكي به خانه بخت مي روند و از تحصيل محروم مي شوند.

كاهش 3 ميليوني دانش آموزان در سرشماري هاي گذشته . فاطمه قاسم زاده عضو كميته هماهنگي شبكه كاري كودكان كار ايران نيز در گفت وگو با خبرنگار ايلنا با ابراز اميدواري از اينكه كودكان كار به سيستم آموزشي برگردند خاطر نشان مي كند: متاسفانه كودكان قربانيان اول و آخر فقر اقتصادي و فرهنگي خانواده ها هستند به طوري كه نمونه اي از آن در تابستان امسال با افزايش كار كودكان در سر چهارراه ها و حتي كارگاه ها قابل مشاهده بود.  او با انتقاد از آمارهاي ضد و نقيض در مورد كودكان خارج از چرخه تحصيل خواستار انجام يك تحقيق جامع و شفاف در مورد وضعيت كودكانت دور مانده از تحصيل در سطح شهر تهران شده و ادامه مي دهد: مطابق با سرشماري سال 1380، 17 ميليون و 300 ـ400 هزار دانش آموز در سطح كشور داشته ايم كه اين آمار در سرشماري سال 85، به 15 ميليون و 300 هزار دانش آموز رسيده است.  اين فعال حقوق كودك با طرح اين سئوال كه علت اصلي كم شدن تعداد دانش آموزان مبهم است تصريح مي كند، بسيار بعيد است كه كاهش سه ميليوني دانش آموزان ناشي از آموزش هاي مربوط به تنظيم خانواده و تابع تغييرات نرخ رشد جمعيت باشد؛ اما لازم است كه علت اين كاهش شفاف شود تا آمارهاي فعلي نيز قابل استناد شود.

كار تابستانه قرباني مي گيرد. او با استناد بر آمار فوق، وضعيت آمار كودكان خارج از چرخه تحصيل را نامناسب ارزيابي مي كند و مي گويد: سازمان هاي دولتي با داشتن امكانات لازم در اين بخش، پژوهش جامعي انجام دهند چرا كه انجمن ها با وجود داشتن نگراني در اين موضوع، امكان انجام پژوهش ندارند.  به اعتقاد قاسم زاده اكثر كودكان خارج از چرخه تحصيل در مقطع راهنمايي به متوسطه هستند كه خود و خانواده هايشان طعم حقوق و دستمزدهاي ناچيز را چشيده و ديگر تمايلي به درس نشان نمي دهند. در اين ميان اگرچه مشاغل كاذب تعدادي از كودكان در تابستان ها، در رديف كار كودك به حساب نمي آيد اما به طور حتم كار تابستانه باعث محروم ماندن درصدي از اين كودكان كار از تحصيل مي شود.

فشار فقر بر دوش دختران روستايي . بر اساس اين گزارش داريوش قنبري عضو كميسيون اجتماعي مجلس نيز چندي پيش به خبرنگار ايلنا تاكيد كرده بود كه تعداد كودكان خارج از چرخه تحصيل در روستاها و عشاير بيشتر بوده و همه ساله تعداد زيادي از اين كودكان از ادامه تحصيل باز مي مانند.  به اعتقاد اين نماينده مجلس، فقر و نياز خانواده هاي روستايي به كار كودكان، همچنين خدمت رساني نامناسب آموزش و پرورش در سطح روستاهاي محروم و عشاير باعث شده كه در اين نقاط امكان تحصيل كودكان تنها تا مقطع پنجم ابتدايي فراهم باشد و متاسفانه امكان تحصيل در سطح راهنمايي و متوسطه در برخي از روستاها فراهم نباشد. به گفته عضو كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي و با انتقاد از نبود آمار قابل استناد در حوزه كودكان خارج از چرخه تحصيل، مشكلات اقتصادي خانواده هاي روستايي و فقير، در كنار ضعف سياست هاي دولت، امكان تحصيل را از بسياري از كودكان را مي گيرد و دختران نيز اولين قربانيان چنين محدوديت هايي هستند.

عدالتي كه براي اول مهر برقرار نشد .به گزارش خبرنگار ايلنا، با اين تفاسير، زنگ مدرسه اول مهر ماه به گوش كودكان خارج از چرخه تحصيل نرسيد و كودكان زيادي در اين ساعات طلايي براي سير كردن شكم خود و خانواده، در خيابان ها و كارگاه ها كار كردند و حسرت خوردند و يا در كنار مادر خود به انجام كارهاي خانگي مشغول شدند.... پدر و مادرهايي كه براي ثبت نام فرزندان خود در بهترين مدارس ساعت ها تحقيق و برنامه ريزي كردند و حتي زير ميزي و شهريه هاي كلاني به مدارس پرداخت كردند؛ مسئولاني كه پاي هر تريبون تهراني آمار و ارقام هاي ضد و نقيض در مورد مسايل كودكان ارايه دادند و حتي آمار دريافتي در مورد مسايل كودكان را تائيد كردند؛ بدانند كه روز اول در صورتي جشن شكوفه ها و روز آغاز سال تحصيلي نام گذاري مي شود كه تمام كودكان ايران زمين از حق آموزشي يكسان برخوردار باشند؛ زيبنده عدالت گستران نيست كه كودكي با لباس فرم تميز و شسته و رفته راهي مدرسه شود و كودك ديگري براي فروش دستمال كاغذي به او التماس كند.. عدالت مي تواند به طور مساوي تقسيم شود. گزارش: سميه جاهدعطائيان .منبع:ايلنا